Skąd wiadomo, że dany przedmiot należy do majątku osobistego małżonka?

przez | 12 kwietnia 2020

W trakcie trwania związku małżeńskiego zwykle małżonkowie nie przykładają większej wagi do rozgraniczenia różnych mas majątkowych, które współistnieją w małżeństwie. Oprócz być może części osób o ponadprzeciętnej świadomości prawnej, można się domyślać, że najczęściej w małżeństwach nie istnieje wyraźna granica pomiędzy majątkiem osobistym męża, majątkiem osobistym żony oraz majątkiem w wspólnym. Ta na pozór niuanse mogą być jednak istotne po ustaniu małżeństwa, czy też w innych przypadkach ustania wspólności majątkowej, np. po śmierci jednego z małżonków.

W jednym z poprzednich wpisów wskazano, jakie przedmioty wchodzą do majątków osobistego małżonka. Wyjaśniono też reguły rządzące ustrojem wspólności majątkowej małżeńskiej.

W tym miejscu warto przypomnieć, że majątkiem osobistym są przykładowo rzeczy nabyte przed wstąpieniem w związek małżeński oraz to, na co później zostały wymienione, przedmioty nabyte w drodze spadkobrania lub darowizny, znaczna część dochodów tytułem odszkodowań, przedmioty majątkowe z tytułu osobistych osiągnięć np. w konkursach.

Bywa w praktyce, że masy majątkowe mogą się zlewać ze sobą, co wynika np. z prowadzenia wspólnego rachunku bankowego. Może być w ogóle tak, że majątki osobiste małżonków mają marginalną i zupełnie pomijalną wartość, najczęściej wtedy, gdy żaden z małżonków przed zawarciem małżeństwa nie posiadał istotnego majątku.

Czy przedmiot należy do majątku wspólnego małżonków czy do majątku osobistego?

Często największym wyzwaniem będzie ustalenie, w skład jakiego majątku wchodzi dany przedmiot majątkowy, jeśli jego nabycie nastąpiło w drodze surogacji (czyli zastąpienia jednego składnika majątkowego innym).

Przykładowo małżonek dysponował własną działką jeszcze przed wstąpieniem w związek małżeński, po wzięciu ślubu sprzedaje tę nieruchomość, by za uzyskane pieniądze kupić jacht. Następnie sprzedaje ten jacht, pieniądze wpłaca na fundusz inwestycyjny. Po jakimś czasie wypłaca pieniądze z funduszu i dokonuje zakupu samochodu osobowego. W międzyczasie sytuacja może ulec skomplikowaniu, jeśli w jakikolwiek sposób nastąpi ingerencja środków pochodzących z majątku wspólnego albo ze środków pochodzących z majątku drugiego małżonka. Np. przed kolejnym sezonem jachtowym ze wspólnych środków zostanie dokonane doposażenie jachtu w zakresie nowoczesnego wyposażenia kajuty (np. o wartości 30.000 zł). Załóżmy jednak, że taka sytuacja nie nastąpiła. W przypadku konieczności podziału majątku, w opisanej sytuacji, oczywistym jest, że samochód osobowy jako należący wyłącznie do majątku osobistego nie będzie podlegał podziałowi.

Kto musi udowodnić, że dany przedmiot wchodzi do majątku osobistego?

Może się tu jednak pojawić pewien drobny problem proceduralny. Otóż, w praktyce orzeczniczej przyjmuje się domniemanie faktyczne, z którego wynika, że jeśli małżonkowie albo nawet tylko jeden z nich nabywa jakiś przedmiot w trakcie trwania małżeństwa, to przedmiot ten wchodzi w skład majątku wspólnego. Wynika to z brzmienia art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. W dalszej części przepisu mówi się o tym, że przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Oznacza to, że majątek osobisty przy ustroju wspólności ustawowej małżeńskiej stanowi wyjątek od reguły.

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Małżonek, który twierdzi, że dana rzecz należy do jego majątku osobistego, pragnie z tego wyciągnąć skutki prawne dla siebie. Tym samym na nim ciąży ciężar dowodu.

Powyższe znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w orzeczeniu z dnia 11 września 1998 r. (sygn. I CKN 830/97) wskazał, że „Na mężu ciąży obowiązek udowodnienia przynależności do majątku odrębnego nabytego przez niego w czasie trwania wspólności ustawowej prawa do nieruchomości (art. 6 kc). O takim rozkładzie ciężaru dowodu decyduje treść art. 32 § 1 kro, stwarzająca domniemanie przynależności do dorobku przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich”.

Co prawda w przypadku nieruchomości wątpliwości co do stanu prawnego występują rzadziej, ponieważ zaangażowany w transakcję notariusz czuwa nad tym, by w akcie notarialnym znalazły się odpowiednie oświadczenia osób, które zawierając umowę, pozostają w związku małżeńskim. Nawet jednak i tu pojawiają się wątpliwości. Jako przykład można podać sytuację, gdy małżonek składa do aktu notarialnego oświadczenie niezgodne z prawdą albo częściowo tylko zgodne z prawdą. Tym bardziej jednak wątpliwości mogą powstać przy transakcjach nabycia ruchomości, które przecież także mogą reprezentować sobą znaczną wartość (np. środki transportu, przedmioty wartościowe, biżuteria, antyki). Przy tego rodzaju transakcjach często nie dochodzi nawet do ich dokumentowania za pomocą umowy. Bywa, że dowodem sprzedaży jest jedynie faktura, paragon, albo w ogóle brak jest takiego dowodu (szczególnie, jeśli rzecz dotyczy transakcji w obrocie prywatnym pomiędzy osobami fizycznymi). Postępowanie dowodowe może być wówczas znacznie utrudnione. Sytuacja z reguły komplikuje się jeszcze tym bardziej im dłuższy czas minął od zawarcia transakcji.

Jak się zabezpieczyć?

W zasadzie trudno mówić o zabezpieczeniu w takiej sytuacji. Osoby zapobiegliwe po prostu zbierają wszelkie umowy i rachunki, a jeśli druga strona takich dokumentów nie oferuje, to się ich stanowczo domagają.

Jeśli natomiast mleko zostało rozlane, a my musimy w toku negocjacji lub postępowania podziałowego dowieść swoich praw, nie pozostaje nic jak przemyślenie i opracowanie jak najlepszej strategii prowadzenia postępowania dowodowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *