Podstawowy ustrój majątkowy małżeński

przez | 26 marca 2020

Zdecydowana większość małżeństw w Polsce pozostaje przy domyślnym ustroju majątkowym małżeńskim. Jest to ustawowy ustrój majątkowy.

Głównym założeniem tego ustroju majątkowego jest wspólność ustawowa. Jest to wydzielona część majątku, która pozostaje w pewien szczególny sposób wspólna pomiędzy małżonkami. Nie jest to jednak wspólność typowa np. dla współwłasności w częściach ułamkowych, która może istnieć pomiędzy osobami niespokrewnionymi. Wspólność ustawowa jest swoista dla sytuacji majątkowej małżonków, choć pod pewnymi względami jest podobna do wspólności łącznej, która może występować w pewnych innych szczególnych sytuacjach prawnych (np. spółki cywilnej).

Trzy masy majątkowe

W ustawowym ustroju majątkowym małżonków charakterystyczne jest występowanie wspólności majątkowej oraz majątków osobistych małżonków. W istocie więc mamy w małżeństwie trzy masy majątkowe, ponieważ oprócz majątku objętego wspólnością, każdy małżonek dysponuje (albo może dysponować) swoim własnym majątkiem. Zgodnie bowiem z przepisem art. 31 § 1 zdanie drugie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością majątkową należą do majątku osobistego małżonków”.

Ważne domniemanie

Najważniejsze jest jednak zawarte na początku tego przepisu uregulowanie, zgodnie z którym przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich wchodzą do majątku wspólnego. Przepis ten jest niezwykle istotny dla rozstrzygania ewentualnych sporów co do tego, do kogo należy dany przedmiot majątkowy lub prawo. Podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądowym, że przepis ten ustanawia szczególnego rodzaju domniemanie faktyczne, że przedmiot nabyty nawet przez jednego tylko małżonka, wchodzi do majątku wspólnego. Tak na przykład możemy przeczytać w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2003 r. (sygn. IV CKN 1721/00): „W obowiązującym systemie prawa rodzinnego można przyjąć domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.), że przedmioty nabyte w trakcie trwania wspólności małżeńskiej przez jednego z małżonków, zostały nabyte z majątku dorobkowego – na rzecz małżeńskiej wspólności majątkowej”.

Do kogo tak naprawdę należy a nieruchomość

Żeby jeszcze bardziej unaocznić niezwykłą doniosłość wspomnianej reguły, można podać przykład małżonka, który nabył nieruchomość, występując w umowie jako jedyna strona tej czynności i będąc także samodzielnie wpisanym, bez drugiego małżonka, do księgi wieczystej. W takiej sytuacji nie można jednak uznać, że małżonek ten nabył nieruchomość samodzielnie, do swojego majątku odrębnego. Sytuacja analogiczna była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w orzeczeniu z dnia z dnia 16 października 1997 r. (sygn. I CKU 130/97) zawarł ciekawą tezę : „W sytuacji gdy nieruchomość nabyta została w czasie trwania związku małżeńskiego, a małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej, zasadą jest, że wchodzi ona do majątku wspólnego (art. 32 § 1 k.r. i o.). Odstępstwa od zasady sformułowanej w art. 32 § 1 k.r. i o. nie może uzasadniać jedynie okoliczność, że stroną umowy był tylko jeden z małżonków, a także okoliczność, że tylko jeden z małżonków ujawniony został w księdze wieczystej. Wyjątki wyliczone zostały bowiem wyczerpująco w art. 33 k.r. i o.”. Przyjęcie domniemania faktycznego oznacza, że to małżonek, który chciałby dowieść w razie sporu, że nabyta nieruchomość jednak należy wyłącznie do niego, powinien wykazać, że nabył nieruchomość z własnych środków (majątku osobistego).

Wynagrodzenie za pracę i zyski z działalności gospodarczej

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje też, jakie w szczególności składniki majątku należą do majątku wspólnego. Są to:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (czyli np. z umowy najmu, z umowy zlecenia, działalności gospodarczej);

2)            dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków (czyli dochody np. z nieruchomości, lokat, przedsiębiorstwa, które należy tylko do jednego z małżonków);

3)            środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4)            kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W poszczególnych przypadkach wymienione wyżej składniki majątku mogą być problematyczne co do przynależności do określonej masy majątkowej.

Powyżej została przedstawiona podstawowa zasada majątku ustawowego małżeńskiego. Jej istotą jest rozróżnienie majątku wspólnego oraz majątków osobistych. Dla wskazania wyraźnej linii demarkacyjnej konieczne jest jeszcze sprecyzowanie, co może wchodzić w skład majątku osobistego małżonków. Tym bardziej, że mając na uwadze całokształt przepisów regulujących ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, majątek osobisty może być traktowane jako wyjątek od reguły w małżeństwie.

Analiza przedmiotów i praw wchodzących w skład majątku osobistego to jednak temat na odrębny wpis.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *