Co wchodzi do majątku osobistego małżonków?

przez | 31 marca 2020

Ustawowy ustrój majątkowy małżeński polega na współistnieniu trzech różnych mas majątkowych. Z jednej stron mamy majątek wspólny, do którego wchodzą domyślnie wszelkie nabyte przez małżonków przedmioty majątkowe w czasie trwania małżeństwa. Z drugiej strony istnieje majątek osobisty męża oraz majątek osobisty żony. Warto podkreślić, że ponieważ majątek osobisty stanowi swego rodzaju wyjątek, ustawa wylicza szczegółowo przedmioty i prawa, które należą do majątku osobistego. Odpowiednie regulacje zawiera art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zgodnie z tym przepisem możemy wyróżnić następujące kategorie tworzące majątek osobisty małżonka:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (przed zawarciem małżeństwa) – w praktyce przypadek mający często największe znaczenie. Oznacza to, że to, czego dorobiliśmy się lub otrzymaliśmy przed wstąpieniem w związek małżeński pozostaje naszą wyłączną własnością;
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił – oznacza to, że decydująca jest wola spadkodawcy lub darczyńcy. Jeśli ci nie postanowią nic w tym zakresie, przedmiot wejdzie do majątku osobistego;
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom – czyli przykładowo prawa wynikające z umowy spółki cywilnej;
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków – tytułem przykładu można tu podać w szczególności osobiste ubranie, bieliznę, kosmetyki, choć w praktyce czasem mogą występować wątpliwości w zaliczeniu danego przedmiotu do tej grupy;
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie – przykładowo będzie to służebność osobista;
  6. wszelkie przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (z wyłączeniem: nie dotyczy to renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość);
  7. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków – warto jednak pamiętać, że pobrane wynagrodzenie stanowić już będzie majątek wspólny;
  8. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków – czyli wszelkiego rodzaju wygrane w konkursach, zawodach itp.;
  9. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
  10. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej – niezwykle istotne uregulowanie, które w praktyce pozwala na spieniężenie składnika majątku osobistego i nabycie za to innej rzeczy, która nie wejdzie jednak do majątku wspólnego. Pozwala to zachować mniej więcej stałą wartość majątku osobistego w czasie trwania małżeństwa.

Co w przypadku wątpliwości

Wątpliwości co do przypisania danego przedmiotu do majątku osobistego bądź do majątku wspólnego małżonków podnoszone są najczęściej w przypadku sporów co do podziału tego majątku po ustaniu małżeństwa. W tym przypadku warto pamiętać, że małżonek, który twierdzi, że dana rzecz wchodzi do majątku osobistego, będzie musiał to udowodnić przed sądem. Takie stanowisko zajął m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 września 1998 r. (sygn. I CKN 830/97): „Na mężu ciąży obowiązek udowodnienia przynależności do majątku odrębnego nabytego przez niego w czasie trwania wspólności ustawowej prawa do nieruchomości (art. 6 kc). O takim rozkładzie ciężaru dowodu decyduje treść art. 32 § 1 kro, stwarzająca domniemanie przynależności do dorobku przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich”. Jak nie trudno się domyślić, w wielu przypadkach, zwłaszcza w przypadku mniejszych zakupów i transakcji, przeprowadzenie takiego dowodu może być utrudnione, gdyż w trakcie trwania małżeństwa w reguły małżonkowie nie zabiegają o zbierania dowodów na potrzeby postępowania o podział majątku.

Niemniej, w przypadku większych transakcji, w tym w przypadku np. nabycia nieruchomości warto pamiętać, żeby nie dopuścić do tego rodzaju niejasności. W takiej sytuacji zabezpieczeniem małżonka, który dokonuje zakupu ze swojego majątku osobistego, może być oświadczenie drugiego małżonka złożone do aktu notarialnego, który potwierdzi pochodzenie tych środków.

Rozszerzenie wspólności majątkowej

Na koniec warto dodać, że małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską, w której rozszerzą wspólność ustawową. W takim przypadku mogą postanowić, że nawet przedmioty majątkowe zawarte w wyżej wskazanym wykazie wejdą do majątku wspólnego. Należy jednak pamiętać o ograniczeniach kodeksowych, które wskazują, że są takie przedmioty majątkowe, które zawsze muszą stanowić majątek osobisty i nie mogą, nawet w drodze takiej umowy między małżonkami, wejść do majątku wspólnego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *